Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Yasemin Açık, 3-9 Eylül Halk Sağlığı Haftası kapsamında dijital mecralarda hızla yayılan sağlık bilgilerine karşı vatandaşları uyardı. Açık, özellikle ilaç, takviye, bitkisel ürün ve tedavi önerilerinde kararın mutlaka hekime bırakılması gerektiğini söyledi.

Günümüzde bir sağlık belirtisini arama motorunda araştırmak, sosyal medyada bir uzmanın videosunu izlemek ya da yapay zekâ araçlarına sağlıkla ilgili soru sormak yalnızca birkaç saniye sürüyor. Ancak bilgiye hızlı ulaşmak, o bilginin doğru olduğu anlamına gelmiyor.

 

Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Yasemin Açık, Halk Sağlığı Haftası dolayısıyla yaptığı açıklamada, dijital mecralarda artan sağlık bilgisi kirliliğine dikkat çekerek sağlık okuryazarlığının önemine vurgu yaptı.

 

“Bilgiye Ulaşmak Doğru Kullanmak Anlamına Gelmiyor”

Sağlık okuryazarlığının yalnızca bilgiye ulaşmak olmadığını belirten Prof. Dr. Açık, elde edilen bilginin anlaşılması, güvenilirliğinin değerlendirilmesi ve doğru biçimde kullanılmasının da büyük önem taşıdığını ifade etti.

 

Dünya Sağlık Örgütü’nün sağlık okuryazarlığını sağlığın belirleyicilerinden biri olarak tanımladığını belirten Açık, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan araştırmanın sonuçlarına da dikkat çekti.

 

 

Araştırmaya göre sağlıkla ilgili konularda en önemli bilgi kaynağının yüzde 69,1 ile aile hekimleri olduğunu aktaran Açık, nüfusun yüzde 63,7’sinin sağlık bilgisine ulaşmak için internet arama motorlarını, yüzde 45,1’inin televizyonu, yüzde 29,6’sının ise sosyal medyayı kullandığını söyledi.

 

Açık, son yıllarda bu kaynaklara yapay zekâ araçlarının da eklendiğini belirterek, dijital araçların bilgiye erişimi kolaylaştırırken bilgiyi doğrulama sorumluluğunu da artırdığını kaydetti.

 

“Doğal Ürünler Herkes İçin Uygun Olmayabilir”

Dijital platformlarda bazı bitki, besin ve karışımların hastalıkları önleyen veya tedavi eden “mucize çözümler” olarak sunulabildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Açık, vatandaşların bu tür içeriklere karşı temkinli olması gerektiğini söyledi.

 

Bir ürünün doğal olmasının herkes için güvenli olduğu anlamına gelmediğini vurgulayan Açık, kişilerin sağlık durumlarının ve tedavilere verdikleri yanıtların farklılık gösterdiğini belirtti.

 

Bitkisel ürünler ve takviyelerin kullanılan ilaçlarla etkileşime girebileceğine dikkat çeken Açık, özellikle kronik hastalığı bulunanlar, hamileler, çocuklar ve düzenli ilaç kullananların uzman görüşü almadan bu tür ürünleri kullanmaması gerektiğini ifade etti.

 

 

Prof. Dr. Açık, “kesin sonuç”, “tek kürle çözüm” ve “herkese uygun” gibi ifadelerin sağlık içeriklerinde önemli uyarı işaretleri olduğuna dikkat çekti.

 

Bir içeriğin çok izlenmesinin, çok paylaşılmasının veya tanınmış bir kişi tarafından anlatılmasının da o bilginin güvenilir olduğunu göstermediğini belirten Açık, sağlık bilgisinin kaynağının mutlaka araştırılması gerektiğini söyledi.

 

Yapay Zekâ İçin de Kritik Uyarı

Prof. Dr. Yasemin Açık, sağlık alanında yapay zekâ kullanımına ilişkin de önemli değerlendirmelerde bulundu.

 

Yapay zekânın bir konuyu anlamaya veya güvenilir kaynaklara ulaşmaya yardımcı olabileceğini belirten Açık, ancak tanı ve tedavi kararlarının yapay zekâya bırakılmaması gerektiğini vurguladı.

 

Aynı belirtinin farklı hastalıkların habercisi olabileceğine dikkat çeken Açık, kişinin sağlık durumunun yalnızca birkaç bilgi üzerinden değerlendirilemeyeceğini ifade ederek, tanı koyma, ilaç kullanımı veya mevcut tedaviyi değiştirme gibi konularda kararın hekime bırakılması gerektiğini söyledi.

 

İnternetteki Sağlık Bilgileri İçin 5 Soru

Prof. Dr. Açık, vatandaşların internette karşılaştıkları sağlık bilgilerini değerlendirmeden önce şu beş soruyu sormalarını önerdi:

 

Bilgiyi kim paylaşıyor? Kişinin veya kurumun uzmanlığı açıkça belirtiliyor mu?

 

İddia bilimsel araştırmalara ve resmi sağlık kurumlarının güncel bilgilerine dayanıyor mu?

 

İçeriğin yayımlanma veya güncellenme tarihi belli mi?

 

“Kesin sonuç”, “mucize çözüm” veya “herkese uygun” gibi iddialı ifadeler kullanılıyor mu?

 

Öneri ilaç bırakmayı, doz değiştirmeyi, tedaviyi ertelemeyi veya kontrolsüz takviye kullanmayı içeriyor mu?

 

Bu sorulardan herhangi birinin kuşku oluşturması halinde söz konusu bilginin uygulanmadan veya başkalarıyla paylaşılmadan önce güvenilir kaynaklardan kontrol edilmesi gerektiğini belirten Açık, kişisel sağlık kararlarında ise hekime veya eczacıya danışılması çağrısında bulundu.

 

Halk Sağlığı Haftası’nda 7 Farklı Konu Gündemde

Sağlık Bakanlığı’nın Halk Sağlığı Haftası kapsamında yedi gün boyunca yedi farklı temaya dikkat çekeceğini belirten Prof. Dr. Açık, anne ve çocuk sağlığından dijital bağımlılığa, sağlıklı yaşam alışkanlıklarından kanser taramalarına kadar birçok konunun gündeme taşınacağını söyledi.

 

 

Açık, 5 Eylül’de “Bilgiyi Sorgula, Kaynağı Doğrula, Sağlığını Aşı ile Koru” temasıyla sağlık okuryazarlığının önemine dikkat çekileceğini belirtti.

 

Prof. Dr. Yasemin Açık, açıklamasının sonunda toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesi için görev yapan tüm sağlık çalışanlarının Halk Sağlığı Haftası’nı kutladı.