Uzmanlar, “ticaret sapması” riskine karşı acil adım çağrısı yapıyor

2026 yılının başında yürürlüğe giren Avrupa Birliği–Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması (STA), Türk zeytinyağı sektöründe ciddi bir rekabet krizini beraberinde getirdi. İhracat Danışmanı Gökhan Erol tarafından hazırlanan güncel stratejik analiz raporu, Türkiye’nin Hindistan pazarında hızla devre dışı kaldığını ortaya koyuyor.

Rapora göre, Türkiye’nin küresel zeytinyağı ihracatı 2024 yılında 649,2 milyon dolar ile tarihi bir seviyeye ulaşmasına rağmen, Hindistan özelinde tablo tersine döndü. 2023’te 745 bin dolar olan Hindistan’a ihracat, 2024 itibarıyla tamamen sıfırlandı.

Vergi Duvarı Türk İhracatçıyı Pazar Dışına İtti

Analizde, Hindistan’ın zeytinyağına uyguladığı %30 ila %45 arasındaki yüksek gümrük vergileri temel sorun olarak öne çıkıyor. AB-Hindistan STA’sı kapsamında İspanya ve İtalya gibi AB üyesi ülkelerin Hindistan pazarına sıfır gümrük vergisiyle giriş yapabilmesi, Türk üreticiler açısından ciddi bir dezavantaj yaratıyor.

Bu durum, literatürde “ticaret sapması” olarak tanımlanan bir süreci tetikliyor. Türkiye’nin rekabetçi olduğu bir pazarda, fiyat dışı nedenlerle dışlanması, sektör için uzun vadeli kayıp riski taşıyor.

Gümrük Birliği’nde Yapısal Dengesizlik Vurgusu

Rapor, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı çerçevesinde işleyen Gümrük Birliği sistemine de dikkat çekiyor. Mevcut yapı, Hindistan menşeli bazı ürünlerin AB üzerinden Türkiye’ye düşük maliyetle girişine imkân tanırken, Türk ihracatçısının üçüncü ülke pazarlarında aynı kolaylıktan yararlanamamasına yol açıyor.

Özellikle sızma zeytinyağı (GTİP 150930) ürün grubunda, AB’li üreticilerin Hindistan pazarında hâkimiyet kurma riski giderek artıyor. Uzmanlar, bu tablonun “asimetrik rekabet” yarattığı konusunda hemfikir.

Çıkış Yolu: Üç Kritik Strateji

İhracat Danışmanı Gökhan Erol, sektörün mevcut kayıpları telafi edebilmesi ve yeni riskleri bertaraf edebilmesi için üç başlıkta acil aksiyon çağrısında bulunuyor:

• Paralel STA Süreci: Türkiye’nin, AB-Hindistan STA’sına paralel şekilde Hindistan ile kendi Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerini hızlandırması gerekiyor.

• Premium Marka Stratejisi: Fiyat rekabetinin zorlaştığı pazarda, Türk zeytinyağının kalite, menşe ve sürdürülebilirlik unsurlarıyla üst segmentte konumlandırılması önem taşıyor.

• Diplomatik Revizyon Talebi: Gümrük Birliği’nin tarım ürünlerinde yarattığı dengesizliğin giderilmesi için diplomatik düzeyde girişimlerin artırılması öneriliyor.

Uzmanlar, gerekli adımlar atılmadığı takdirde Türkiye’nin sadece Hindistan değil, benzer STA’lara sahip diğer pazarlarda da benzer kayıplarla karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.